Tasarımların Korunması Hakkında Kanun Tasarısı, TBMM Başkanlığına sunuldu. Enstitü tescil başvurularında resen inceleme yapacağı iki konu var.

Yürürlükten kaldırılacak olan Endüstriyel Tasarımların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede, ``... endüstriyel yolla veya elle üretilen herhangi bir nesne...`` diye yer alan ürün tanımında değişiklik yapan tasarıya göre, sadece endüstriyel ürünlere ait tasarımlar değil, aynı zamanda bir zanaatkarın ortaya koyduğu ürünlere ait tasarımlar da koruma kapsamına alınacak.

Kanunla sağlanan korumadan yararlanacak kişiler, kanundan daha elverişli hükümleri içermesi durumunda, uluslararası anlaşma hükümlerinin uygulanmasını talep edebilecek.

Tasarım, ``yeni`` ve ``ayırt edici`` niteliğe sahip olması şartıyla kanunla sağlanan haklar kapsamında korunacak.

Tasarıya göre, tasarımı kamuya sunma; sergileme, satış gibi yollarla piyasaya sürme, kullanma, tarif, yayım, tanıtım veya benzer amaçlı faaliyetleri kapsayacak. Tasarımın gizlilik şartıyla üçüncü bir kişiye açıklanması kamuya sunma sayılmayacak.

Tasarım hakkı ile sağlanan korumanın kapsamına, bilgilenmiş kullanıcı üzerinde farklı bir genel izlenim yaratmayan bütün tasarımlar girecek. Koruma kapsamının değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınacak.

-GENEL AHLAKA AYKIRI TASARIM-

Kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı tasarımlar, koruma kapsamı dışında olacak. Madde gerekçesinde, bu tasarımların koruma kapsamı dışında tutulmasının nedenine açıklık getirildi. Bu tür tasarımlara bazı sınırlamalar getirilmesinde kamu yararı olduğu belirtilen madde gerekçesinde, şu görüşlere yer verildi:

``Mevcut uygulamada Türk Patent Enstitünün kamu düzenine ve genel ahlaka aykırı talepleri reddetme yetkisi bulunmamakta, başvurular bu kapsamda bir incelemeye tabi tutulmaksızın yayımlanmaktadır. Bu madde, söz konusu durumun önlenmesi için düzenlenmiştir. Türk Bayrağı Kanunu gibi özel kanunlarla korunan objelerin yanı sıra tasarım hakkının, tasarımın sahibi olduğunu iddia eden kişinin tekeline verilmesinin kamu düzeni açısından sakıncalı olacağı, tasarımların ayrıca, işkence aleti, pornografik ürünler veya terör örgütlerinin simgelerini içeren tasarımlar gibi konusu suç teşkil eden ve toplumun genelince kabul edilmiş ahlak kurallarına aykırı unsurlar içeren ürünlere ait olması durumunda kanunla verilen haklardan yararlanamaması amaçlanmıştır.``

-ORTAK HAK SAHİPLİĞİ-

Tasarım hakkı, tasarımcıya veya haleflerine ait olacak. Tüzel kişiler, tasarımcı olamayacak.

Tasarımın birden fazla kimsenin yaratıcı ortak çaba ve katkısıyla meydana getirilmiş olması halinde, taraflar arasında aksine bir anlaşma yoksa, tasarımcıların, tasarım üzerinde ortak hak sahibi oldukları kabul edilecek. Ortak hak sahipliği durumunda, tasarım üzerinde herhangi bir paylaşıma gidilemeyecek.

Hak sahiplerinden her biri tasarım tescilinden doğan hakların korunması için gerekli tedbirleri alabilecek, hukuk veya ceza davası açabilecek.

-İŞYERİNDE TASARIM-

Çalışanların işyerinde ya da kamu idaresinde yükümlü oldukları faaliyetin gereği veya işverenin talimatı doğrultusunda ya da işletmenin veya kamu idaresinin büyük ölçüde deneyim ve çalışmalarına dayanan ve çalışanların iş ilişkisi sırasında yaptıkları tasarımların hak sahibi, işveren olacak.

Hak talebinde bulunan çalışana, süresinde bildirimde bulunmaması halinde, işverenin tasarıma ilişkin hakkı ortadan kalkacak.

Çalışanların tasarımları için uygulanan hükümler, öğretim elemanlarının yaptığı tasarımlar için de uygulanacak.

Tasarım tescil başvurusu gerçek hak sahibi olmayan bir kişi tarafından yapılmış veya tasarım bu kişi adına tescil edilmişse, gerçek hak sahibi olduğunu iddia eden kişi, tasarım hakkı sahipliğinin kendisine devredilmesi için mahkemeye başvurabilecek.

-TASARIM HAKKININ KAPSAMI-

Tasarımın kullanılması hak ve yetkileri, tasarım hakkı sahibine ait olacak.

Üçüncü kişiler, tasarım hakkı sahibinin izni olmadan, koruma kapsamındaki tasarımın kullanıldığı veya uygulandığı bir ürünü üretemeyecek, piyasaya sunamayacak, satamayacak, ticari amaçlı kullanamayacak ya da bu amaçlarla elde bulunduramayacak, sözleşme yapmak için icapta bulunamayacak, bir başka şekilde ticaret alanına çıkaramayacak, gümrük bölgesine yerleştiremeyecek, gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutamayacak.

Tescilsiz tasarım sahibine ise sadece korunan tasarımın kopyalanması halinde bu haklar verilecek.

-TASARIM HAKKININ SINIRLANDIRILMASI-

Araştırma, geliştirme ve eğitim amaçlı çalışmalar ile uluslararası ulaşımın aksatılmaması açısından Türkiye sınırları içinde geçici olarak bulunan deniz veya hava taşıtlarındaki ekipman ile bu araçların onarımı için kullanılmak üzere yedek parça ve aksesuarların ithal edilmesi ve bu araçların onarım fiilleri, tasarım hakkı sınırları dışında bırakılacak.

Bileşik ürünün görünümüne bağımlı olan bileşen parçaların, bileşik ürüne orijinal görünümünü yeniden kazandırmak üzere onarım amacıyla ve bu parçaların kaynağı konusunda yanıltıcı olmamak şartıyla kullanılması, tasarım hakkının ihlali sayılmayacak.

-TÜRK PATENT ENSTİTÜSÜ YETKİLİ OLACAK-

Tasarımların tescilinde, Türk Patent Enstitüsü yetkili olacak.

Tasarım başvuru şartları belirlenen tasarıya göre, ``çoklu başvuru`` uygulamasıyla, birden fazla tasarım için tek bir başvuru ile tescil imkanı sağlanacak.

-LOCARNO ANLAŞMASI, PARİS SÖZLEŞMESİ-

Tasarımın kullanıldığı veya uygulandığı ürünlerin sınıflandırılmasında Locarno Anlaşmasında yer alan esaslar uygulanacak.

Paris Sözleşmesi ve Dünya Ticaret Örgütü Anlaşması hükümleri ile karşılıklılık ilkesi çerçevesinde kimlerin rüçhan hakkından yararlanacağı düzenlenen tasarıya göre, rüçhan hakkından yararlanma süresi 6 ay olacak.

Tescil başvurusu yapılan tasarım veya tasarımın uygulandığı ürün, sergi veya fuarlarda teşhir edilirse, rüçhan hakkından yararlanılacak.

-TASARIM TESCİL BAŞVURULARININ İNCELENMESİ-

Tescil başvurularını öncelikle ``tasarım`` tanımına uygunluk açısından inceleyecek olan Türk Patent Enstitüsü, kamu düzenine veya genel ahlaka aykırılık açısından da resen inceleme yapacak. Enstitü, tasarımı koruma şartları olan ``yenilik`` ve ``ayırt edicilik`` kriterlerine uygunluk açısından ise resen inceleme yapmayacak. Uygun bulunmayan başvurular, reddedilecek. Ancak başvuru reddedilmeden önce başvurunun geri çekilmesi veya reddedilme gerekçelerini ortadan kaldırması için başvuru sahibine imkan tanınacak. Belirlenen eksikliklerin giderilme süresi, iki ay olacak.

Başvuru tarihi kesinlik kazanan tasarım tescil başvurusu, tescilli tasarım olarak Tasarım Siciline kaydedilerek Resmi Tasarım Bülteninde yayımlanacak ve tasarım tescil belgesi düzenlenecek.

Başvurusu sahibi, tescil edilen tasarımın 30 aya kadar gizli tutulabilmesi için yayımın ertelenmesini talep edebilecek.

-TESCİLLİ TASARIMLARIN KORUMA SÜRESİ-

Tescilli tasarımların koruma süresi, başvurunun kesinleşme tarihinden itibaren 5 yıl olacak. Bu süre, 5`er yıllık dönemler halinde yenilenmek suretiyle 25 yıla kadar uzatılabilecek.

Tescilsiz tasarımların koruma süresi ise koruma talep edilen tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten itibaren 3 yıl olacak.

Yayımlanmış tasarım tescillerine, Türk Patent Enstitüsü nezdinde 6 aylık süre içinde itiraz edilmesine ilişkin süre kısıtlamasını kaldıran tasarıya göre, tescil edilen tasarım başvurularına Enstitü nezdinde her an itirazda bulunulabilecek.

-TASARIM BAŞVURUSUNDAN DOĞAN HAKLAR-

Tasarım başvurusu veya tescilinden doğan haklar üzerinde yapılabilecek hukuki işlemler tanımlanan tasarıya göre, tescilli bir tasarım veya tasarım tescil başvurusu devredilebilecek, rehnedilebilecek ve haczedilebilecek.

Tasarıda, tasarım hakkının devri, rehni ve haczine ilişkin işlemler belirleniyor.

Lisans çeşitleri ve lisans alan ile verenin hak ve sorumlulukları ile Enstitü tarafından yapılacak işlemlerin kapsamı düzenlenen tasarıya göre, tescilli tasarım veya tasarım başvurusunun kullanım hakkı genel veya belirli bir coğrafi alanda geçerli olacak şekilde lisans sözleşmesine konu olabilecek.

Aksi sözleşmede kararlaştırılmamışsa lisans sahipleri, lisanstan doğan haklarını üçüncü kişilere devredemeyecek ve alt lisans veremeyecek.

Lisans hakkını alan kişi, aksi sözleşmede kararlaştırılmamışsa, lisans süresince tasarımın kullanılmasına ilişkin her türlü tasarrufta bulunabilecek.

Tasarım hakkının hangi hallerde hükümsüz sayılacağına yetkili mahkemece karar verilecek. Tasarım için koruma süresi boyunca veya tasarım hakkı sona erdikten sonraki 5 yıl içinde hükümsüzlük davası açılabilecek.

Tasarım hakkı; koruma süresinin dolması veya tescilli tasarımlar için tescilin yenilenmemesi, hak sahibinin hakkından vazgeçmesi durumlarında sona erecek.

Tasarımın sağladığı haklara tecavüz ederek mal üreten kişi, 2 yıldan 4 yıla kadar hapis cezasına çarptırılacak.

Tasarımların Korunması Hakkında Kanun Tasarısına göre, tasarımın sağladığı haklara tecavüz sayılan fiilleri işleyen kusurlu kişiler, tasarım hakkı sahibinin zararını tazmin etmekle yükümlü olacak.

Tasarım sahibi, tasarım hakkının ihlali iddiasına dayalı tazminat davası açmadan önce; uğradığı zararın belirlenebilmesi için, ticari sır niteliğindeki bilgi ve belgeler saklı kalmak kaydıyla, tasarımın kullanılmasıyla ilgili belgelerin, tazminat yükümlüsü tarafından mahkemeye sunulması konusunda karar verilmesini talep edebilecek.

Yoksun kalınan kazanç, zarar görenin seçimine bağlı olarak; ``Tasarım sahibinin tasarımı kullanmasıyla elde edebileceği muhtemel gelir; tasarımın sağladığı haklara tecavüz edenin, tasarımı kullanmakla elde ettiği kazanç ve tasarımın sağladığı haklara tecavüz edenin, tasarımı bir lisans sözleşmesiyle hukuka uygun şekilde kullanmış olması halinde ödemesi gereken lisans bedeli usullerine göre hesap edilecek.

-TASARIMIN İTİBARI ZARARA UĞRARSA...-

Tasarımın kullanıldığı veya uygulandığı ürünlerin kötü şekilde üretimi veya uygun olmayan bir tarzda piyasaya sürülmesi sonucunda, tasarımın itibarı zarara uğrarsa, tasarım hakkı sahibi, bu nedenle ayrıca tazminat isteyebilecek.

Tasarım sahibi, tasarımın sağladığı haklara tecavüz eden tarafından piyasaya sürülmüş ürünleri kişisel ihtiyacı ölçüsünde elinde bulunduran veya kullanan kişilere karşı dava açamayacak.

Menfaati olan herkes, Türkiye`de giriştiği veya girişeceği ticari ya da sınai faaliyetin veya bu amaçla yapmış olduğu ciddi ve fiili girişimlerin tecavüz teşkil edip etmediği hakkında, tasarım hakkı talep edenden ya da sahibinden görüşünü bildirmesini noter aracılığıyla talep edebilecek.

-İHTİYATİ TEDBİR TALEP EDEBİLECEK-

Tasarımın sağladığı hakları ileri sürmeye yetkili kişiler, tasarım hakkına tecavüz edecek şekilde tasarımın kullanılmakta olduğunu veya kullanılması için ciddi ve etkin çalışmalar yapıldığını yeterli kesinlikte gösteren delilleri sunmaları şartıyla, dava sonucunda verilecek hükmün etkinliğini temin etmek üzere, ihtiyati tedbire karar verilmesini talep edebilecek.

Tasarım hakkı sahibinin, haklı ve makul talebi üzerine mahkeme; tasarımın sağladığı haklara tecavüz eden, tecavüz teşkil eden ürünleri ticari amaçla elinde bulunduran ve ürünlerin üretimi veya dağıtımına katıldıkları ifade edilen kişilerin; ürünlerin kaynağı, dağıtım ağları, ürünleri tedarik edenlerin, üreticilerin, dağıtıcıların, toptan veya perakende satıcıların isim ve adresleri, üretilen, dağıtılan, alınan ya da sipariş edilen miktarlar, bunların fiyatları veya benzeri konularda bilgi vermelerine karar verecek.

-CEZALAR-

Tasarıya göre, tasarımın sağladığı haklara tecavüz ederek mal üreten kişi, 2 yıldan 4 yıla kadar hapis ve 20 bin güne kadar adli para cezasına çarptırılacak.

Tasarımın sağladığı haklara tecavüz suretiyle üretilen malı satan, satışa sunan, gümrük bölgesine yerleştiren, gümrükçe onaylanmış bir işlem ya da kullanıma tabi tutan veya her ne şekilde olursa olsun ticari amaçla elinde bulunduran kişi 1 yıldan 3 yıla kadar hapis veya 5 bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılacak. Ancak, bu eylemleri işleyen kişi; kovuşturma başlamadan önce bu malı nereden temin ettiğini bildirerek, üretenlerin ortaya çıkarılmasını ve üretilmiş mallara el konulmasını sağlarsa hakkında cezaya hükmolunmayacak.

Eşya veya ambalaj üzerine konulmuş tasarım koruması olduğunu belirten işareti, yetkisi olmadan kaldıran kişi 1 yıldan 3 yıla kadar hapis veya 5 bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılacak.

Yetkisi olmadığı halde, başkasına ait tasarım hakkı üzerinde devretmek, lisans vermek veya rehnetmek suretiyle tasarrufta bulunan, 2 yıldan 4 yıla kadar hapis ve 5 bin güne kadar adli para cezasına çarptırılacak.

Bu suçların soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı olacak.

-ORİJİNAL ÜRÜNÜ VEYA GÖRÜNTÜSÜNÜ İBRAZ EDECEK-

Şikayetçi, temin edilebilir olması halinde orijinal ürünü, aksi takdirde ayırt edilebilir nitelikte görüntüsünü veya fotoğrafını şikayet anında ibraz edecek. 

Lisans sahipleri, Türk Patent Enstitüsü, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği, Odalar ve Borsalar Kanunu ile Esnaf ve Sanatkarlar Meslek Kuruluşları Kanununa tabi kuruluşlar ve tüketici dernekleri de şikayet hakkına sahip olacak.

Dava sonucunda haklı çıkan taraf, masrafları karşı tarafa ait olmak üzere, kesinleşmiş kararın günlük gazete veya benzeri vasıtalarla tamamen veya özet olarak ilan edilmesini isteyebilecek.

Enstitü nezdindeki işlemlerin vekil vasıtasıyla yürütülecek olması halinde enstitüye, temsil yetkisini içeren usulüne uygun düzenlenmiş bir vekaletname verilmesi şart olacak.

Enstitü, vekaletname ile ilgili olarak makul sebeplerle şüpheye düşerse, her türlü delilin ibrazını isteyebilecek.

-ÜCRETİN ÖDENMEMESİ DURUMUNDA...-

Tasarım tescil başvurusu veya tescil edilmiş tasarım ile ilgili ödenmesi gereken ücretin ödenmemesi, eksik ödenmesi veya ödendiğini gösterir belgenin süresi içinde enstitüye teslim edilmemesi halinde, ilgili talep yapılmamış sayılacak.

Enstitü tarafından yapılacak bildirimler, muhatabın sicilde kayıtlı adresine iadeli taahhütlü mektupla yapılacak.

Kendisine bildirim yapılacak kimse adresinde bulunmaz veya bildirimi almaktan kaçınırsa ya da beyan olunan adres bulunamazsa bildirim yönetmelikte belirtilen usule uygun olarak, elektronik ortamda ilan edilecek.

Endüstriyel Tasarımların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname, ek ve değişiklikleriyle birlikte yürürlükten kaldırılacak.

Tasarının yasalaşıp yürürlüğe girdiği tarihte sonuçlanmamış olan tasarım tescil başvurularına ve kanuni itiraz süresi sona ermemiş tescillere, bu kanun hükümleri uygulanacak.